Rozwód bez orzekania o winie wymaga zgodnego żądania obojga małżonków, ale nie oznacza, że przed złożeniem pozwu trzeba uzgodnić każdą kwestię finansową i rodzinną. Warto rozdzielić trzy sprawy: decyzję o zakończeniu małżeństwa, rezygnację z ustalania winy oraz ustalenia dotyczące dzieci, mieszkania i pieniędzy. Takie przygotowanie pomaga sformułować konkretne żądania i ograniczyć nieporozumienia w toku postępowania.
Poniżej wyjaśniamy, co rzeczywiście wymaga zgody, co może rozstrzygnąć sąd i jakie konsekwencje warto ocenić przed wyborem tej drogi.
Kiedy możliwy jest rozwód bez orzekania o winie?
Zgodnie z art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd zaniecha orzekania o winie na zgodne żądanie małżonków. Oznacza to, że oboje muszą chcieć, aby sąd nie rozstrzygał, kto odpowiada za rozkład pożycia. Sama zgoda na rozwód nie jest jeszcze zgodą na pominięcie winy.
Sąd nadal bada, czy nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia oraz czy nie zachodzą przeszkody do rozwodu, w szczególności związane z dobrem wspólnych małoletnich dzieci. Zgodne stanowisko stron nie zastępuje tego badania i nie daje gwarancji zakończenia sprawy na jednej rozprawie.
Rezygnacja z ustalania winy nie oznacza automatycznej rezygnacji z alimentów na dzieci, udziału w majątku ani rozliczenia wspólnych zobowiązań. Każda z tych kwestii ma odrębne podstawy prawne. Przed złożeniem pozwu warto sprawdzić zakres pomocy adwokata w sprawach rozwodowych w Elblągu i omówić skutki proponowanych ustaleń.
Co ustalić przed złożeniem pozwu?
Pomocne jest przygotowanie jednej listy z trzema oznaczeniami: „uzgodnione”, „do rozmowy” i „do rozstrzygnięcia przez sąd”. Powinna obejmować:
- Rozwód i winę: czy oboje żądacie rozwiązania małżeństwa bez orzekania o winie?
- Dzieci: gdzie będą mieszkać, jak ma wyglądać opieka, kontakty i podejmowanie ważnych decyzji?
- Koszty utrzymania dzieci: jakie są ich potrzeby i jak rodzice będą je finansować?
- Wspólne mieszkanie: czy nadal będziecie razem mieszkać i na jakich zasadach?
- Alimenty między małżonkami: czy sytuacja któregoś z Was wymaga oceny takiego roszczenia?
- Majątek i kredyty: które kwestie chcecie rozwiązać teraz, a które wymagają osobnego postępowania lub rozmowy z bankiem?
Brak porozumienia co do jednego z tych punktów nie wyklucza sam przez się rozwodu bez orzekania o winie. Może jednak sprawić, że postępowanie będzie wymagało szerszego materiału dowodowego i potrwa dłużej.
Dzieci: konkretne ustalenia zamiast ogólnych deklaracji
Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, kontaktach oraz udziale rodziców w kosztach utrzymania i wychowania. Uwzględnia pisemne porozumienie dotyczące wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktów, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka. Na zgodny wniosek stron może nie orzekać o kontaktach; nie znosi to obowiązku rozstrzygnięcia o utrzymaniu dziecka.
Sformułowanie „będziemy się dogadywać” może nie wystarczyć, gdy później pojawią się różnice zdań. W praktycznym planie warto uwzględnić zwykły tydzień, weekendy, wakacje, święta, odbiór ze szkoły i sposób przekazywania informacji o zdrowiu. Ustalenia powinny pasować do wieku dziecka, jego potrzeb i rzeczywistych możliwości obojga rodziców.
Przykładowo rodzice mogą zgadzać się na częsty kontakt dziecka z obojgiem, ale inaczej rozumieć godziny odbioru w piątek lub podział ferii. Spisanie tych szczegółów pozwala zauważyć rozbieżności przed rozprawą. Nie należy przy tym traktować kontaktów jako świadczenia uzależnionego od terminowej zapłaty alimentów.
Alimenty na dzieci i na małżonka to różne sprawy
Przy alimentach na dziecko znaczenie mają jego usprawiedliwione potrzeby oraz możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców. Uwzględnia się także osobiste starania o utrzymanie lub wychowanie. Dlatego przed rozmową o kwocie warto przygotować zestawienie kosztów mieszkania, wyżywienia, edukacji, leczenia, transportu i innych uzasadnionych wydatków.
Rozwód bez orzekania o winie nie wyłącza możliwości alimentów na byłego małżonka. W takim przypadku podstawą żądania może być niedostatek, przy uwzględnieniu potrzeb uprawnionego i możliwości zobowiązanego. Nie stosuje się natomiast szczególnej podstawy związanej z wyłączną winą jednego małżonka i istotnym pogorszeniem sytuacji materialnej małżonka niewinnego.
Jeżeli zobowiązany nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, ustawa przewiduje co do zasady wygaśnięcie obowiązku po pięciu latach od orzeczenia rozwodu. Sąd może przedłużyć ten termin na żądanie uprawnionego ze względu na wyjątkowe okoliczności. Obowiązek wygasa również, gdy osoba uprawniona zawrze nowe małżeństwo. Skutki finansowe warto więc przeanalizować przed wyrażeniem zgody na nieorzekanie o winie.
Mieszkanie, podział majątku i wspólny kredyt
Jeśli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, wyrok rozwodowy obejmuje co do zasady sposób korzystania z niego przez czas dalszego wspólnego zamieszkiwania. Ustalenie, kto korzysta z danego pokoju, nie jest jednak podziałem własności mieszkania.
Podział majątku może zostać przeprowadzony w wyroku rozwodowym na wniosek jednego z małżonków, jeśli nie spowoduje nadmiernej zwłoki. Spór o wartość nieruchomości, nakłady lub skład majątku może wymagać osobnego postępowania. Nie trzeba zatem uzależniać samej decyzji o rozwodzie od uzgodnienia wszystkich rozliczeń.
Osobno należy potraktować kredyt. Ustalenie między małżonkami, że jedna osoba zatrzyma mieszkanie i będzie spłacać raty, nie zwalnia automatycznie drugiej wobec banku. Zmiana odpowiedzialności kredytobiorców wymaga uzgodnień z wierzycielem. Przed podpisaniem porozumienia należy zestawić ustalenia rodzinne z warunkami umowy kredytowej.
Dokumenty i koszty: co przygotować?
Na początek przydatne będą odpis aktu małżeństwa, odpisy aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci, dane adresowe małżonków oraz uporządkowane informacje o sytuacji rodzinnej. Jeżeli sprawa obejmuje alimenty, potrzebne będą również materiały dotyczące dochodów i wydatków. Dokumenty majątkowe dobiera się do kwestii, które mają zostać omówione lub rozstrzygnięte.
Szerszą listę znajdziesz w poradniku jak przygotować się do pierwszej konsultacji rozwodowej. Nie trzeba jednak odkładać spotkania, jeśli części dokumentów jeszcze brakuje.
Opłata sądowa od pozwu o rozwód wynosi 600 zł. Przy rozwodzie na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie sąd po uprawomocnieniu wyroku co do zasady zwraca połowę uiszczonej opłaty. Dodatkowe rozstrzygnięcia, na przykład podział majątku lub alimenty na małżonka, mogą wiązać się z odrębnymi opłatami. Do kosztów sprawy mogą też należeć wydatki dowodowe i wynagrodzenie pełnomocnika.
Co jeśli nie uda się uzgodnić wszystkich warunków?
Można zgadzać się na nieorzekanie o winie i jednocześnie różnić się w sprawie wysokości alimentów albo modelu opieki. Wówczas sąd rozstrzyga kwestie sporne. Jeżeli natomiast nie ma zgodnego żądania pominięcia winy, sąd co do zasady musi ją ustalić.
Rozmowa lub mediacja może pomóc doprecyzować warunki, ale porozumienie powinno być świadome i dobrowolne. Jeżeli w relacji występują przemoc, zastraszanie lub kontrolowanie pieniędzy, przed negocjacjami warto omówić sytuację indywidualnie z prawnikiem. Sama chęć szybkiego zakończenia sprawy nie powinna przesłaniać konsekwencji ustaleń.
Najczęstsze pytania
Czy rozwód bez orzekania o winie zawsze kończy się na jednej rozprawie?
Nie. Zależy to między innymi od zakresu sporu, sytuacji dzieci, dokumentów i potrzebnych dowodów. Zgodne żądanie nieorzekania o winie może ograniczyć zakres postępowania, ale nie gwarantuje konkretnego terminu.
Czy przed rozwodem trzeba podzielić majątek?
Nie. Podział może nastąpić osobno. Rozliczenia majątkowe warto omówić wcześniej, aby wiedzieć, które ustalenia będą wymagać odrębnej umowy lub postępowania.
Czy można żądać alimentów na dziecko mimo zgody na nieorzekanie o winie?
Tak. Obowiązek utrzymania dziecka nie zależy od tego, czy sąd ustala winę za rozkład pożycia rodziców.
Omów ustalenia przed złożeniem pozwu
Konsultacja pozwala oddzielić kwestie już uzgodnione od tych, które wymagają negocjacji lub rozstrzygnięcia sądu. W Kancelarii Adwokackiej Katarzyny Pyszkowskiej w Elblągu można omówić żądania pozwu, dokumenty i skutki proponowanego porozumienia. Skontaktuj się z kancelarią, aby ustalić termin konsultacji.
Materiał ma charakter informacyjny. Rozwiązania w konkretnej sprawie zależą od jej okoliczności.
Podstawy prawne
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy — art. 56–60, 133 i 135.
- Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych — art. 26 i art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b.
- Kodeks cywilny — art. 519 dotyczący przejęcia długu.
przez